Uroczystość Chrystusa Króla Wszechświata ustanowił dla Kościoła papież Pius XI encykliką „Quas primas” z 11 grudnia 1925 r., wydaną na zakończenie roku jubileuszowego 1600-lecia soboru nicejskiego. W 2025 roku obchodzimy stulecie ustanowienia tego święta i 1700 rocznicę soboru nicejskiego oraz 30 lecie reaktywowania Akcji Katolickiej w Polsce. Papież Pius XI – Achille Ratti nazywał siebie „polskim biskupem”, ponieważ papież Benedykt XV mianował go 25 kwietnia 1918 roku wizytatorem apostolskim w Polsce i na Litwie. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości został 3 czerwca 1919 r. mianowany arcybiskupem tytularnym Nafpaktos, a trzy dni później nuncjuszem apostolskim w niepodległej Polsce. Sakry biskupiej udzielił mu 28 października 1919 w archikatedrze św. Jana Chrzciciela w Warszawie arcybiskup metropolita warszawski Aleksander Kakowski.
W obliczu niebezpieczeństwa utraty życia w sierpniu 1920 roku nuncjusz apostolski Achille Ratti nie opuścił zagrożonej przez bolszewików Warszawy. Był jedną z dwóch – obok ambasadora Turcji – osób pełniących misję dyplomatyczną, które pozostały w naszej stolicy. Jako nuncjusz apostolski uczestniczył 27 lipca 1920 na Jasnej Górze, kiedy to w obliczu nawałnicy bolszewickiej zagrażającej Polsce i całej Europie, biskupi zawierzyli nasz naród Najświętszemu Sercu Pana Jezusa.
Akt ten ponowiono 3 czerwca 1921 roku w Krakowie podczas konsekracji świątyni Najświętszego Serca Pana Jezusa, którą pobudowano jako wotum za odzyskana przez Polskę niepodległość. Był bezpośrednim świadkiem „Cudu nad Wisłą”. Kiedy po skończonej misji w Polsce wrócił do Watykanu, zabrał ze sobą kopię obrazu jasnogórskiego, którą umieścił w kaplicy pałacu w Castel Gandolfo. Uczestniczył w wielu przełomowych chwilach dla odradzającej się Polski. W 1925 podpisał konkordat z Polską, w którym ustanowił 5 metropolii łacińskich, jedną ormiańską i jedną unicką.
Papież Pius XI, w encyklice Quas primas, ogłosił, a właściwie przypomniał Chrystusa jako Króla. Świat po I wojnie światowej potrzebował przypomnienia, że żadne państwo ani ideologia nie może zastąpić Boga.. Święto to początkowo obchodzono w ostatnią niedzielę października. Reforma Soboru Watykańskiego II w 1969 roku przesunęła obchody na ostatnią niedzielę roku liturgicznego.
Obecnie uroczystość Chrystusa Króla Wszechświata Kończy rok liturgiczny – tydzień później pierwszą niedzielą adwentu rozpoczyna się nowy rok liturgiczny. Encyklika ta przypominała ludziom, że Jezus Chrystus jest nie tylko Królem tego świata, panującym dziś wśród narodów; jest On także wiecznym Królem, uwielbionym przez świętych w niebie, który pewnego dnia przyjdzie, aby sądzić całą ludzkość. Papież przypomina: „Chrystus, który został odsunięty od życia publicznego, wzgardzony, zaniedbany i zignorowany, najsurowiej pomści te zniewagi; Jego królewska godność wymaga bowiem, aby państwo brało pod uwagę przykazania Boże i zasady chrześcijańskie, zarówno w stanowieniu prawa, jak i w wymierzaniu sprawiedliwości, a także w zapewnianiu młodzieży zdrowego wychowania moralnego”.
Papież pisał: „Władza Chrystusa rozciąga się nie tylko na wierzących, ale i na wszystkich ludzi. Całe ludy i państwa są poddane Jego prawu.” Pius XI wskazywał, że odrzucenie królowania Chrystusa prowadzi do zamętu i wojny, a jego przyjęcie – do ładu i pokoju. Chrystus jest bowiem „Królem prawdy i życia, świętości i łaski, sprawiedliwości, miłości i pokoju” Trzeba przypomnieć, że był to okres po pierwszej wojnie światowej zwanej wówczas wielka wojną. Wyniszczenie krajów Europy, upadek wielkich mocarstw, wstrząs i cierpienie, chaos gospodarczy, bezrobocie, głód, kryzys ekonomiczny, brak politycznej stabilizacji, spowodowało rozwój i rozprzestrzenienie się narodowego socjalizmu (nazizmu) i komunizmu, które zaowocowały kolejną wojną światową.
Wielu ówczesnych ludzi uważało podstawy moralności i nauki Kościoła za przestarzałe, nieaktualne w społeczeństwie XX wieku. Chrystus – wydawało się – może być królem co najwyżej w życiu prywatnym jednostki, ale z pewnością nie w życiu publicznym. Niektóre reżimy polityczne chciały usunąć go także z życia rodzinnego. W centrum Quas primas znajduje się idea społecznego panowania Chrystusa – przypomnienie, że wiara nie jest sprawą prywatną. Papież podkreślał, że „nie może być trwałego pokoju między narodami, jeśli nie zapanuje Chrystus i Jego prawo”. Oznacza to, że Ewangelia ma kształtować nie tylko sumienia, lecz również życie publiczne, kulturę, prawo i relacje między narodami.
W tym sensie królowanie Chrystusa jest lekarstwem na kryzys cywilizacji, który wynika z oddzielenia życia społecznego od prawa Bożego. Quas primas przypomina, że „odrzucenie panowania Chrystusa jest przyczyną upadku społeczeństw”, natomiast tam, gdzie Jego prawo staje się miarą sprawiedliwości, rodzi się prawdziwy pokój. Wyraził silną nadzieję, że uroczystość Chrystusa Króla „sprowadzi na nowo społeczeństwo do najukochańszego Zbawiciela”. Zaznaczył, że powinnością katolików jest ten powrót do Jezusa przygotować i przyspieszyć. Dlatego Uroczystość Chrystusa Króla Wszechświata jest świętem Akcji Katolickiej, Katolickiego Stowarzyszenia Młodzieży i Eucharystycznego Ruchu Młodych. Antoni Matuszewski
