Drodzy radiosłuchacze,
Myślę, że wszyscy dostrzegamy niezwykły rozwój i pęd do przodu we wszystkich sferach naszego życia. Ciągle zmieniający się świat przynosi nowe odkrycia i nowe problemy. Pojawiają się nowe problemy, a stare pozostają nierozwiązane. Każdy ma swoje problemy osobiste, które stara się pokonywać i rozwiązywać. Są też problemy dotyczące większej grupy ludzi, jakieś społeczności, jakiegoś kraju, czy też całej ludzkości, całego świata. Przypomnijmy sobie scenę z Ewangelii, gdy wokół Jezusa gromadzi się niezliczona rzesza ludzi i chce Go słuchać i przy Nim trwać. Apostołowie są zaniepokojeni ich kondycją fizyczną, gdyż już kilka dni trwają przy Jezusie, więc muszą być głodni. Zachęcają więc Jezusa, aby rozesłał ludzi po okolicznych wioskach, gdzie znajdą coś do jedzenia. Wtedy Syn Boży zwraca się do apostołów: „wy dajcie im jeść”. Dzisiaj słuchając tych słów mamy sobie uświadomić, że nie można zostawić ludzi z ich problemem, lecz samemu też należy coś zrobić, zadziałać. Kościół też od samego początku oprócz misji głoszenia słowa dbał o potrzebujących. Jak to wyraził to papież Franciszek w ostatnim Orędziu na Światowy Dzień Pokoju. Sam temat orędzia to kultura troskliwości, ale dla nas są istotne dwa zdania:
„Diakonia początków Kościoła, ubogacona refleksją Ojców i ożywiona na przestrzeni wieków czynnym miłosierdziem wielu jaśniejących świadków wiary, stała się siłą napędową nauki społecznej Kościoła, dając siebie wszystkim ludziom dobrej woli jako cenne dziedzictwo zasad, kryteriów i wskazań”.
W ten sposób dochodzimy do nauki społecznej Kościoła, która ma być tematem naszych spotkań. Na początek pewne doprecyzowanie. Mamy takie określenia jak nauka społeczna Kościoła, nauczanie społeczne Kościoła i katolicka nauka społeczna. W Polsce dość powszechnie stosuje się określenie katolicka nauka społeczna. Nazwy tej po raz pierwszy użył papież Pius XI w encyklice Quadrogesimo anno. Pius XII używał określenia katolicka nauka społeczna ale także nauka społeczna Kościoła. Natomiast papież Jan XXIII w encyklice Mater et Magistra używał zamiennie trzech określeń: nauka społeczna Kościoła, chrześcijańska nauka społeczna i katolicka nauka społeczna. W wielu dokumentach Stolicy Apostolskiej są stosowane zamiennie dwa określenia nauka społeczna Kościoła i nauczanie społeczne Kościoła.
Mimo, że te różne określenia są traktowane jako równoznaczne i tożsame, niektórzy autorzy zwracają uwagę na subtelne różnice i rozłożenie akcentów. Wskazują np. że katolicka nauka społeczna to odrębna dyscyplina akademicka mająca swój przedmiot, cel i metodę. Natomiast nauczanie społeczne Kościoła to doktryna społeczna zawarta w dokumentach oficjalnych Kościoła w tzw. Magisterium. Osobiście uważam że określenie nauka społeczna Kościoła jest jednoznaczna z katolicką nauką społeczną. Będę też używał nazwy nauka społeczna Kościoła, ponieważ w dokumentach ostatnich papieży ta nazwa tylko występuje. Chcemy zatem poświęcić kilka spotkań nauce społecznej Kościoła.
Musimy pamiętać, że Kościół ma do spełnienia w świecie szczególną rolę, która związana jest z historią zbawienia. Wypełniając powołanie powierzone przez Pana Jezusa Kościół nie istnieje sam dla siebie i nie zajmuje się samym sobą. Wszystkim ludziom głosi swoim słowem, a także działaniem, tę największą i wyzwalającą prawdę o obecności Boga w centrum naszego życia i całej naszej historii.
Od początku chrześcijaństwa Ojcowie Kościoła podkreślali, że misja Kościoła nie ma charakteru politycznego, tylko charakter duchowy i nie identyfikuje się z żadnym systemem polityczno-ekonomicznym. Objawienie Boże przynosi nam ostateczne odpowiedzi dotyczące sensu życia, cierpienia i śmierci, więc żadna inna wizja nie może przewyższyć tej prawdy1.
Kościół mając charakter duchowy, funkcjonuje jednak w świecie, w którym dokonują się ciągłe zmiany, zróżnicowane także poprzez ewolucje dokonujące się w społeczeństwie i ciągle powiększający się wpływ odmiennych kultur. Ta rzeczywistość nie może być pominięta i nie zauważana, musi być brana pod uwagę, aby przekaz Ewangelii był zawsze aktualny i przystępny dla każdego. Nauka społeczna Kościoła jest głoszeniem Ewangelii dla społeczeństwa, które potrzebuje Ewangelii jako światła do działania. Kościół więc spełniając misję powierzoną przez Chrystusa, głosi Ewangelie dzisiejszemu społeczeństwu i światu. Tak więc Kościół, Ewangelia i społeczeństwo są w ciągłej dynamicznej i niewidzialnej wzajemnej relacji. Kościół posługując się nauką społeczną, spełnia swoją podstawową funkcję jaką jest ewangelizacja, dzięki niej dokonuje ewangelizacji we wszystkich dziedzinach życia społecznego, stad też określenie nauki społecznej Kościoła jako „ewangelii społecznej”2.
Należy zauważyć szczególny charakter praktyczno-pastoralny całej nauki społecznej Kościoła, która nie może pozostać tylko na poziomie teoretycznym, ale powinna być wcielana w życie dla dobra pojedynczego człowieka, społeczeństwa i całego świata. Kościół nie traktuje świata jako wroga i nie chce go zwalczać, tylko chce współdziałać we wszystkim co dobre, piękne i szlachetne. Swoją obecność w społeczeństwie realizuje przez różne organizacje, ale przede wszystkim poprzez swoich wiernych. To właśnie oni, zaangażowani w życie społeczne i pobudzani do działania zasadami wiary i miłości chrześcijańskiej, mogą szczególnie przyczyniać się swoim życiem do budowania sprawiedliwego społeczeństwa.
Potwierdzeniem tej szczególnej misji są słowa Jana Pawła II zawarte w encyklice Sollicitudo rei socialis: „Kościół dobrze wie, że żadne doczesne dokonania nie utożsamiają się z królestwem Bożym, i że wszystkie dokonania nie są niczym innym, aniżeli odblaskiem i poniekąd antycypacją chwały królestwa, którego oczekujemy na końcu dziejów, gdy Pan wróci. Oczekiwanie jednak nigdy nie może być dla człowieka usprawiedliwieniem postawy obojętności wobec konkretnych sytuacji osobistych, życia społecznego, narodowego i międzynarodowego, które – zwłaszcza dzisiaj – wzajemnie się warunkują. To wszystko, co w danym momencie historycznym może i powinno być urzeczywistniane poprzez solidarny wysiłek wszystkich i dzięki łasce Bożej, aby życie ludzkie uczynić bardziej ludzkim, nawet jeśli niedoskonałe i tymczasowe, nie przepadnie ani nie będzie daremne”3. W perspektywie życia wiecznego i zbawienia, które są naszym ostatecznym celem, nie można zaniedbać rzeczywistości ziemskiej, tylko należy starać się, aby ją udoskonalać. Każdy wierzący katolik, a szczególnie ten, który chce brać czynny udział w życiu społecznym, powinien mieć jakąś znajomość nauki społecznej Kościoła. Mam nadzieję, że kilka naszych spotkań będzie pomocne w ogólnym rozeznaniu się i zrozumieniu zasad nauki społecznej Kościoła.
Ks. Kan. Paweł Guździoł (Zapis audycji wygłoszonej w Radio Rodzina 26 stycznia 2021 roku)
- Por. Fitte H., Teologia e società., s. 27.
- Por. Cozzoli M., Chiesa, vangelo e società., s. 9.
- Jan Paweł II, Sollicitudo rei socialis., 48.
